Syzyfowe prace jako dokument epoki i "pamięć rzeczy przeżytych" - klp.pl
Streszczenia i opracowania lektur szkolnych klp klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
„Syzyfowe prace” można określić mianem dokumentu epoki i „pamięci rzeczy przeżytych”. Stefan Żeromski, podczas pracy nad powieścią, powrócił wspomnieniami do lat nauki w rosyjskim gimnazjum, pragnąc jak najwierniej przedstawić czasy sobie współczesne oraz przeżycia młodych ludzi, którzy musieli walczyć z rusyfikacją i uczyć się samodzielnie historii swej ojczyzny oraz patriotyzmu. Za kanwę dzieła posłużyły w dużej mierze własne doświadczenia autora i wieloletnie obserwacje życia szkoły i metod nauczania. To bezpośrednie zderzenie wymowy ideologicznej utworu z rzeczywistością potwierdza znaczenie „Syzyfowych prac” jako historycznego świadectwa czasów pisarza.

Lata nauki w szkole Stefana Żeromskiego przypadły na okres wyjątkowo trudny dla narodu polskiego. Upadek powstania styczniowego spowodował ciężkie represje w stosunku do mieszkańców Królestwa. Wzmógł się ucisk polityczny i nastąpiło stopniowe zniesienie autonomii tych ziem. Królestwo znalazło się pod rządami petersburskich ministerstw, wzmocniono cenzurę prasową. Język rosyjski zaczął obowiązywać jako język urzędowy, na sile przybrały akcje prześladowania polskości, katolicyzmu, unitów i Żydów. Wynarodawianie Polaków przeprowadzano sukcesywnie już od najmłodszego pokolenia, zaostrzając rusyfikację polskiej szkoły elementarnej i średniej.

W roku 1871 w szkołach początkowych wprowadzono obowiązkową naukę czytania i pisania po rosyjsku. Językiem wykładowym stał się wyłącznie język rosyjski. W roku 1866 wydano ustawę, wprowadzającą nauczanie w języku rosyjskim połączonych w jeden przedmiot historii i geografii Polski i Rosji. Zrównano również liczbę godzin języka rosyjskiego z polskim. Trzy lata później wszystkie przedmioty, z wyjątkiem religii, nauczane były po rosyjsku, a język polski uznano za nadobowiązkowy. Dzieci, rozpoczynające naukę w klasach przygotowawczych, musiały czytać i pisać po rosyjsku. W szkołach obowiązywał zakaz mówienia po polsku.

W 1879 roku kuratorem Okręgu Szkolnego został Apuchtin, który zarządził nowe metody walki z polskością. Uczniowie znaleźli się pod całodobowym nadzorem, który obejmował również życie na stancjach, szerzyło się donosicielstwo, a podstawową metodą nauczania było pamięciowe opanowanie całej wiedzy, co ograniczało rozwój intelektualny młodych ludzi. Do ich obowiązków należało bezbłędne wyliczenie wszystkich członków rodziny carskiej i lektura literatury rosyjskiej. Ze szkół całkowicie usunięto wiedzę o literaturze polskiej, zastępując ją spreparowanymi wypisami po rosyjsku.

Szkoła tamtych lat stała się „środkiem ujarzmiania podbitych ludów”.
Echa tych rozporządzeń widoczne są na kartach powieści. Już na wstępie „Syzyfowych prac” czytelnik zapoznaje się z rusyfikacją najmłodszych dzieci. „Naczalnoje Owczarskoje Ucziliszcze” to obraz działania rosyjskiej szkoły urzędowej. Uczęszczające do niej dzieci zostają poddane rygorowi rusyfikacji, są zmuszane do śpiewania rosyjskich pieśni i tylko kilkoro z nich potrafi czytać i pisać po rosyjsku. Wizytacja inspektora Jaczmieniewa uwidacznia braki w nauczaniu oraz to, z czym walczyła władza carska – polskość wyniesioną z domów, przekazywaną przez krewnych. Dalsza nauka Marcina Borowicza w klerykowskim gimnazjum to bardziej gruntowne i metodyczne tępienie polskości młodzieży. Uczniowie uczą się na pamięć całych stron podręczników, mają ograniczony dostęp do książek, które rozwijałyby w nich zdolność logicznego myślenia.

Ogromne zmiany w szkole zachodzą po objęciu stanowisk przez nowego dyrektora, Kriestoobriadnikowa i inspektora Zabielskiego. Ważniejsze przedmioty są wykładane wyłącznie przez Rosjan, w gimnazjum obowiązuje zakaz mówienia po polsku. Wprowadzony zostaje nadzór nad uczniami, którzy każde swoje wyjście muszą zapisywać w specjalnej książce „wydalenia się z mieszkania”. Odbywają się częste rewizje i wizyty nauczycieli w domach gimnazjalistów, konfiskacie podlegają polskie książki. Ten nieustanny nadzór pogłębił jeszcze bardziej podział między uczniami a wykładowcami Polakami, którzy obawiając się o własne posady, najczęściej przyjmowali postawę lojalności i konformizmu wobec władz szkolnych.

Dyrektor i inspektor sukcesywnie wprowadzali nowe metody rusyfikacji, zawsze stawali po stronie wychowanków, wzbudzając ich zaufanie i poczucie, że zyskali sprzymierzeńców w sporach z nielubianymi belframi. Walka z polskością przekroczyła mury szkoły i objęła również życie prywatne gimnazjalistów. Nie mieli prawa chodzić do teatru na polskie przedstawienia. W zamian zorganizowano amatorskie teatry rosyjskie. Uczniowie, osamotnieni, bez wsparcia rodziny i wykładowców, ulegali wpływom szkoły i bezwolnie poddawali się rzetelnie przeprowadzanej rusyfikacji.

Opisane przez Żeromskiego metody wynarodawiania młodzieży polskiej są zgodne z rzeczywistym obrazem szkoły rosyjskiej w latach 1874-1886. Również przedstawiony w powieści wizerunek społeczeństwa polskiego ma charakter dokumentarny. Autor utworu ukazał życie chłopów na wsi na przykładzie mieszkańców okolic Gawronek i Pajęczyna Dolnego oraz klerykowskiego mieszczaństwa. Uciskowi społeczno-politycznemu nie sprzeciwiali się wszyscy Polacy. Część ludności nie protestowała jawnie przeciwko rządom carskim, często godzili się na to, a nawet byli tacy, którzy popierali istniejący stan rzeczy. Postawa lojalizmu charakteryzuje bywalców w domu „starej Przepiórzycy” – radcę Somonowicza i Grzebickiego. Somonowicz nie uznaje idei powszechności oświaty i boi się rewolucji narodowej i socjalnej. Natomiast Grzebicki z rozrzewnieniem wspomina czasy sprzed roku 1830. Mieszkańcy Klerykowa z konieczności, w trosce o swoje kariery, poddają się biernie fali rusyfikacji.

„Syzyfowe prace” to również „pamięć rzeczy przeżytych”. W dużej mierze jest to utwór autobiograficzny. Sceneria, krajobraz, miejsca akcji, ludzie i zdarzenia mają swoje odpowiedniki w realnych okolicznościach życia pisarza. Gawronki i Kleryków to zmodyfikowany fikcją literacką opis Ciekot – domu dzieciństwa i młodości Żeromskiego oraz miasta lat szkolnych – Kielc. Nauka w szkole w Owczarach to wspomnienia autora dzieła z czasu nauki w Psarach u pana Strachowskiego. Tęsknota za domem rodzinnym i matką, trudności w przyswajaniu języka rosyjskiego i podstaw arytmetyki Marcina Borowicza są odzwierciedleniem przeżyć małego Stefanka, przygotowującego się do gimnazjum. Nawet topograficzny opis Owczar jest zgodny z położeniem szkoły w Psarach. Z kolei opis niektórych miejsc i szczegółów Klerykowa znajduje potwierdzenie w ówczesnym wyglądzie Kielc.

Praca Andrzeja Radka z synkiem Płoniewiczów to odbicie wysiłków Żeromskiego podczas pracy guwernera. Zabawy gimnazjalistów podczas przerwy są podobne do wspomnień pisarza, opisanych w „Wybiegu instynktu”. Scena powrotu do domu Marcinka z matką na Zielone Święta jest prawdziwym zdarzeniem, do którego autor „Syzyfowych prac” powrócił w liście do narzeczonej z Zakopanego z datą 21 maja 1892 roku.

Wędrówka Andrzeja Radka do Klerykowa to odzwierciedlenie przeżyć Żeromskiego, o których można przeczytać w „Dziennikach” jako „po naukę do Kielc piechotą”. Paluszkiewicz nosi własne przezwisko twórcy z lat szkolnych – „Kawka”. Niezwykle autobiograficzny jest stosunek Marcinka do matki, której pierwowzorem była Józefa Żeromska. Losy Borowicza zawierają wiele zdarzeń z życia autora – podobnie jak bohater dzieła stracił wcześnie matkę, a jego ojciec przez wiele lat borykał się z problemami finansowymi. Również postać Andrzeja Radka ma swój pierwowzór w rzeczywistości – jest nim przyjaciel pisarza z lat szkolnych, Wacek Machajski.

„Syzyfowe prace” to wszechstronny i dokumentarny obraz epoki, w której żył Stefan Żeromski, potwierdzony zapiskami pisarza w „Dziennikach” oraz rzeczywistą sytuacją, w jakiej znaleźli się Polacy po upadku powstania styczniowego. Fikcja literacka powieści stała się dla autora odzwierciedleniem zdarzeń i przeżyć ówczesnego pokolenia młodzieży polskiej, a dzięki elementom autobiograficznym to również „pamięć rzeczy przeżytych”. Dzięki takiemu ukazaniu problematyki dzieła współczesny czytelnik ma szansę zapoznać się z uciskiem politycznym i rusyfikacją, założeniami pedagogiczno-oświatowymi caratu oraz postawą społeczeństwa tamtego okresu, których przesłanie wzmacnia fakt, że są one również osobistymi przeżyciami i doświadczeniami twórcy dzieła.


Polecasz ten artykuł?TAK NIEUdostępnij


  Dowiedz się więcej
1  Syzyfowe prace - streszczenie szczegółowe
2  Sztetter
3  ciekawostki



Komentarze: Syzyfowe prace jako dokument epoki i "pamięć rzeczy przeżytych"

Dodaj komentarz (komentarz może pojawić się w serwisie z opóźnieniem)
Imię:
Komentarz:
 



2007-01-15 21:00:47

hmmmm mi sie to streszczenie podoba mysle ze sprawdzian ktory mam napisac napisze dobrze i nawet sie ciesze ze przeczytalem streszczenei bo uzupelnilem kilka brakow z ksiazki :D


2006-11-19 11:57:24

przeczytalam ta ksiazke i nic nie kapowalam:-)dopiero poprzeczytaniu tego streszczenia wiem o co chodzi...jutro sprawdzian, no zobaczymy co to bedzie...:-)




Streszczenia książek
Tagi:
Rusyfikacja - Stefan Żeromski - Syzyfowe prace - Opracowanie Syzyfowych prac Żeromskiego - Syzyfowe prace Stefana Żeromskiego -